«جنگ» قانون دارد
نیما گلیاری
جنگ هم قانون خود را دارد اما سوال اساسی این است که قوانین جنگ چیست و چه زمانی اجرا میشود؟ حقوق بینالمللی بشردوستانه که با عنوان «قوانین جنگ» نیز شناخته میشود، مجموعهای از قواعد بینالمللی است که مخاصمات مسلحانه را تنظیم میکند و رفتار دولتها و دیگر طرفهای درگیر را در چنین موقعیتهایی مشخص می کند.
حقوق بینالمللی بشردوستانه با قواعد کلی حقوق بینالملل که مشروعیت استفاده از زور بین دولتها را تنظیم میکند از جمله منشور سازمان ملل متحد، متمایز است.
بسیاری از قواعد مربوط به نحوه انجام مخاصمات بر اصول اساسی تفکیک، تناسب و احتیاط استوارند.
در قوانین جنگ، یک اصل مهم به نام اصل تفکیک وجود دارد. اصل تفکیک ایجاب میکند که طرفهای درگیر همواره میان رزمندگان و غیرنظامیان و نیز میان اهداف نظامی و اشیای غیرنظامی مانند خانهها، زیرساختهای غیرنظامی و محیط زیست تمایز قائل شوند.
طرفها فقط مجازند حملات خود را متوجه رزمندگان کنند، نه غیرنظامیان و تنها میتوانند اهداف نظامی را هدف قرار دهند، نه اشیای غیرنظامی. حملات کور نیز بهطور کامل ممنوع هستند؛ یعنی حملاتی که به یک هدف نظامی مشخص هدایت نشدهاند، یا اساساً قابل هدایت به چنین هدفی نیستند، یا آثارشان بهگونهای نیست که مطابق الزامات حقوق بینالمللی بشردوستانه قابل مهار باشد.
همچنین، اعمال یا تهدید به خشونتی که هدف اصلی آن ایجاد رعب و وحشت در میان جمعیت غیرنظامی باشد و نیز استفاده از گرسنگی دادن به غیرنظامیان بهعنوان یک روش جنگی، بهطور یکسان ممنوع است.
در قوانین جنگ یک اصل مهم دیگر به نام تناسب وجود دارد. حملاتی که علیه یک رزمنده یا هدف نظامی دیگر انجام میشود، باید با اصل تناسب سازگار باشد. به این معنا که انجام حملهای که انتظار برود به طور تصادفی موجب تلفات جانی در میان غیرنظامیان، آسیب به آنها و یا خسارت به اشیای غیرنظامی شود، بهگونهای که این خسارتها در مقایسه با مزیت نظامی مشخص و مستقیمی که انتظار می رود، بیش از حد باشد ممنوع است.
به بیان دیگر، حمله به یک هدف نظامی تنها زمانی مجاز است که ارزیابیها نشان دهد تلفات و خسارات غیرنظامی نامتناسب با منفعت نظامی پیشبینیشده نمیشود. اصولی که به صورت مشخص در حمله نظامی ۴۰ روزه به ایران رعایت نشد و به صورت مکرر نقض شد.
