امیر مهدی صالحی مقدم /حقوقدان : علل موجهه جرم عواملی هستند که در صورت تحقق، عملی را که به حکم قانون جرم تلقی شده است از وصف مجرمانه بودن خارج می سازند. علل موجهه جرم ناظر به شرایط و عوامل خارجی است. مصادیق علل موجهه جرم: ارتکاب جرمِ به حکم قانون: کیفیاتی که وجود آنها مستقیما و به حکم قانون باعث توجیه جرم در شرایط خاص می گردد. جهت اجرای قانون در مواردی افراد عادی یا مأمورین در حین انجام وظایف خود، قانونی را نسبت به قوانین دیگر مهم تر تشخیص داده و مبادرت به اقدامی می کنند که طبق قانون آن اقدام جرم است، در این صورت ارتکاب عمل آنان جرم محسوب نمی شود. ارتکاب جرم به امر،آمر قانونی: در برخی از موارد انجام عملی که در شرایط عادی جرم محسوب می شود، به دستور مقام صلاحیت داری که با احراز شرایط زیر مشروع شناخته می شود:
الف) قانونی بودن امر آمر صلاحیت دار
ب) الزام مأمور به اجرای دستور قانونی مقام صلاحیتدار
دفاع مشروع: هرگاه کسی که به ناحق مورد حمله قرار گرفته است برای دفع خطر مرتکب جرم شود،(در آن لحظه نبود پلیس و عدم دسترسی سریع به پلیس) با وجود شرایط زیر عمل مزبور مشروع و موجه تلقی شده و قابل مجازات نیست:
شرایط حمله: قابل دفع نبودن حمله، بدون ارتکاب جرم، غیر قانونى و غیر عادلانه بودن حمله، فعلیت و قریب الوقوع بودن جمله، عمدی بودن حمله.
شرایط دفاع: ضرورت دفاع، تناسب دفاع با حمله، توانایی مدافع در دفع حمله، توسل به قوای نظامی میسر نباشد.
اضطرار: اضطرار حالت شخصی است که خطر شدیدی، جان یا مال او یا دیگرى را تهدید می کند از این رو برای دفع خطر ناگزیر است دست به کاری بزند که در شرایط عادی جرم یا گناه است(انتخاب تنها یک راه)
شرایط قانونی حالت اضطرار:
الف) وجود خطر شدید
ب) ضرورت ارتکاب جرم
ج) تناسب خطر با جرم ارتکابی
د) عدم مداخله عمدی مرتکب در ایجاد خطر
هرچند که این جرم ارتکابی دارای مسئولیت کیفری و مجازات نیست ولی مسئولیت مدنی حاصل از ضرر به دیگرى پابرجا است.(جبران خسارت)
