داستان یک سلاح راهبردی

نیروانا مهرآیین

آرمان امروز : با اینکه بمب گرافیتی فناوری جدید و انحصاری یک کشور نیست اما این نوع مهمات از دهه‌ها قبل در کشور روسیه توسط مرکز تحقیقاتی دانشگاه Optin شناخته شده‌اند و هدفشان فلج کردن شبکه برق با ایجاد اتصال کوتاه در تجهیزات فشارقوی است، نه تخریب انفجاری گسترده. بمب‌های گرافیتی یا «بمب‌های فیبر کربنی» از جمله تسلیحاتی هستند که به جای تخریب فیزیکی گسترده، با هدف فلج کردن شبکه برق و زیرساخت‌های الکتریکی طراحی شده‌اند.
این سلاح‌ها با پخش الیاف رسانای کربنی روی تجهیزات فشارقوی، موجب اتصال کوتاه و از مدار خارج شدن بخش‌هایی از شبکه برق می‌شوند. در پی گزارش های حاکی از افزایش تنش میان ایران و آمریکا، یکی از نگرانی‌های مطرح، احتمال هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های حیاتی ایران از جمله نیروگاه‌ها، پست‌های برق و مراکز صنعتی است. در چنین شرایطی، پرسش مهم این است که آیا روسیه به‌عنوان شریک نظامی تهران، توانایی کمک در حوزه مقابله با چنین تهدیدی را دارد؟
روسیه از قدرت‌های بزرگ نظامی جهان است و سابقه طولانی در توسعه فناوری‌های مرتبط با جنگ الکترونیک، حفاظت از زیرساخت‌ها و عملیات علیه شبکه‌های حیاتی دارد. از نظر فنی، داشتن دانش ساخت یا توسعه مهمات گرافیتی برای کشوری با توانمندی‌های نظامی روسیه دور از انتظار نیست. با این حال، اطلاعات عمومی و مستقلی وجود ندارد که نشان دهد روسیه بمب‌های گرافیتی عملیاتی را در اختیار ایران قرار داده است.
نقش احتمالی روسیه در برابر چنین تهدیدی می‌تواند بیشتر در حوزه دفاع از شبکه برق مطرح شود؛ مانند: کمک به افزایش مقاومت تأسیسات در برابر حملات الکترومغناطیسی و خرابکاری زیرساختی، انتقال تجربه حفاظت از شبکه‌های انرژی، همکاری اطلاعاتی درباره روش‌های حمله به زیرساخت‌ها، توسعه سامانه‌های پدافندی و نظارتی.
از سوی دیگر، بمب‌های گرافیتی تنها یک سلاح تهاجمی نیستند؛ بلکه نشان‌دهنده تغییر ماهیت جنگ‌های مدرن هستند، جایی که هدف اصلی می‌تواند خاموش کردن یک کشور بدون نابودی کامل شهرها باشد. تجربه جنگ‌های اخیر نشان داده است که شبکه برق، ارتباطات و انرژی به اندازه مراکز نظامی اهمیت پیدا کرده‌اند.
بنابراین، اگرچه روسیه دانش و توانمندی‌های مرتبط با جنگ زیرساختی را دارد، اما تاکنون شواهد مستقلی درباره انتقال بمب‌های گرافیتی روسی به ایران منتشر نشده است.
اهمیت این سلاح برای ایران بیشتر در این نکته است که نشان می‌دهد در یک درگیری، نبرد فقط در آسمان و میدان نظامی رخ نمی‌دهد؛ بلکه ممکن است به شبکه برق و زیرساخت‌های حیاتی نیز کشیده شود.