گروه اقتصادی: در سالهای اخیر، سفرهای مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، به نیویورک به نمادی از تلاشهای دیپلماتیک برای رهایی اقتصاد ایران از چنگال تحریمها تبدیل شده است. با توجه به تحولات ژئوپلیتیک، از جمله جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل و آمریکا در سال ۲۰۲۴ و فعالسازی احتمالی مکانیسم ماشه در شورای امنیت سازمان ملل، این سفرها نه تنها فرصتی برای سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل، بلکه پلی برای مذاکرات اقتصادی حیاتی به شمار میروند. عنوان” نگاه اقتصاد ایران به نیویورک” به خوبی بازتابدهنده این رویکرد است: نیویورک، به عنوان مرکز مالی جهان و مقر سازمان ملل، جایی است که ایران میتواند صدای منافع ملی خود را برای کاهش فشارهای اقتصادی به گوش جهانیان برساند. در این گزارش، به بررسی سه سفر اخیر پزشکیان (سالهای ۲۰۲۳، ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵) میپردازیم و تأثیر آنها بر اقتصاد ایران را تحلیل میکنیم.
سفر اول: ۲۰۲۳ – آغاز دیپلماسی پس از چالشهای داخلی
اولین سفر پزشکیان به نیویورک در سپتامبر ۲۰۲۳، اندکی پس از پیروزی او در انتخابات ریاستجمهوری، رخ داد. این سفر در حالی انجام شد که اقتصاد ایران با تورم بالای ۴۰ درصدی و کاهش ارزش ریال دستوپنجه نرم میکرد. پزشکیان در سخنرانی خود در مجمع عمومی، بر لزوم احیای برجام تأکید کرد و از” صلح اقتصادی” سخن گفت. دیدار با مقامات اروپایی، از جمله نمایندگان آلمان و فرانسه، منجر به توافق موقت برای نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی بر تأسیسات هستهای ایران شد. از منظر اقتصادی، این سفر کورسویی از امید ایجاد کرد؛ صادرات نفت ایران از ۱.۲ میلیون بشکه در روز به ۱.۵ میلیون رسید و نرخ دلار از ۵۵۰ هزار ریال به حدود ۵۰۰ هزار ریال کاهش یافت. با این حال، عدم پیشرفت در مذاکرات با آمریکا، این دستاوردها را ناپایدار کرد و اقتصاد ایران همچنان درگیر شوکهای ارزی ماند.
سفر دوم: ۲۰۲۴ – زیر سایه تنشهای منطقهای
سفر دوم در سپتامبر ۲۰۲۴، در بحبوحه جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل و حملات به تأسیسات هستهای ایران، با حساسیت بیشتری همراه بود. پزشکیان با همراهی سید عباس عراقچی، وزیر خارجه، وارد نیویورک شد و در سخنرانی خود، تجاوزات را محکوم کرد، اما بر آمادگی برای” توافق freeze-for-freeze” (توقف غنیسازی در برابر کاهش تحریمها) تأکید ورزید. دیدار با دبیرکل سازمان ملل و سران کشورهای غیرمتعهد، فرصتی برای جلب حمایت اقتصادی از سوی چین و هند فراهم آورد. نتیجه اقتصادی این سفر، افزایش موقت تجارت غیرنفتی با اروپا به ارزش ۲ میلیارد دلار بود، اما فعالسازی مکانیسم ماشه توسط آمریکا، منجر به سقوط ۱۵ درصدی ارزش ریال شد. کارشناسان مانند آلبرت بغزیان، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، این سفر را” فرصت از دسترفته” نامیدند، زیرا عدم دیدار مستقیم با مقامات آمریکایی، راه را برای بازگشت شش قطعنامه تحریمی شورای امنیت هموار کرد. تورم به ۵۰ درصد رسید و رشد اقتصادی ایران به منفی ۲ درصد سقوط کرد.
سفر سوم: ۲۰۲۵ – آخرین فرصت پیش از ماشه
جدیدترین سفر پزشکیان، در سپتامبر ۲۰۲۵ (اول مهر ۱۴۰۴)، در حالی آغاز شد که تنها یک هفته تا پایان مهلت ۳۰ روزه مکانیسم ماشه باقی مانده است. رئیسجمهور با هیئت کوچک – شامل عراقچی و مشاوران محدود – وارد نیویورک شد و سخنرانی خود را در ۲ مهر ایراد خواهد کرد. تمرکز این سفر بر مذاکرات مستقیم با اروپا و احتمال دیدار با دونالد ترامپ است. غلامحسین کرباسچی، شهردار پیشین تهران، تأکید کرده که این سفر نباید” کلیشهای” باشد و پزشکیان با” اختیار کامل” عمل کند. از دیدگاه اقتصادی، موفقیت این سفر میتواند معجزه کند: جلوگیری از بازگشت تحریمها، امکان افزایش صادرات نفت به ۲ میلیون بشکه و ثبات نرخ ارز را فراهم آورد. تحلیلگرانی مانند مرتضی مکی معتقدند اگر توافقی موقت حاصل شود، رشد اقتصادی ایران به ۳ درصد بازگردد؛ در غیر این صورت، شوکهای جبرانناپذیر مانند افزایش دلار به ۱۲۰ هزار تومان و رکود تورمی در کمین است. سه سفر پزشکیان به نیویورک، تصویری از دیپلماسی اقتصادی ایران ترسیم میکند که با چالشهای ساختاری روبروست. نیویورک نه تنها صحنه سخنرانی، بلکه عرصهای برای لابیگری اقتصادی است؛ جایی که ایران میتواند ایرانهراسی را خنثی کند و به بازارهای جهانی بازگردد. با این حال، عباس عبدی هشدار میدهد:” بدون حل مسائل داخلی، نیویورک اتلاف وقت است.” اقتصاد ایران، با بدهی خارجی ۱۰ میلیارد دلاری و بیکاری ۱۲ درصدی، به توافقی فوری نیاز دارد. اگر پزشکیان با دست پر بازگردد، این سفرها نقطه عطفی برای ثبات خواهند بود؛ وگرنه، سایه تحریمها سنگینتر میشود. در نهایت، نگاه اقتصاد ایران به نیویورک، نگاهی پر از امید محتاطانه است: فرصتی برای رهایی از بنبست، مشروط به انعطاف دیپلماتیک.
